Artsen zonder Grenzen Gaza: verbod, schandalen en hulp

Als het geweld in Gaza oploopt, staat Artsen zonder Grenzen (AzG) er vaak als eerste bij om medische hulp te bieden. Maar de organisatie staat zelf onder een dubbele druk: intern zijn er meldingen van wangedrag, extern dreigt een Israëlisch verbod dat de hulpverlening in de regio kan ontwrichten.

Omgekomen zorgverleners in Gaza sinds begin oorlog: >1.000 ·
Aanvallen op medische voorzieningen (afgelopen 10 jaar): >1.200 ·
Hulporganisaties verbannen per 1 maart 2026: 34

Vijf kerncijfers uit de context van AzG in Gaza, van oprichting tot het huidige conflict.

Is Artsen zonder Grenzen nog actief in Gaza?

Welke activiteiten voert Artsen zonder Grenzen uit in Gaza?

• AzG heeft nog teams in Gaza die spoedeisende medische zorg verlenen, maar de schaal is beperkt (AzG Nederland).
• De organisatie steunt onder meer het Al-Shifa-ziekenhuis en mobiele klinieken in het zuiden.
• Sinds de nieuwe Israëlische registratieregels van maart 2024 is het steeds moeilijker geworden om personeel en materiaal binnen te krijgen (VRT NWS).

Is de hulp opgeschort in bepaalde ziekenhuizen?

Ja, AzG heeft een deel van de werkzaamheden in het Nasserziekenhuis in Khan Younis opgeschort. De directe aanleiding was de verslechterde veiligheidssituatie en de toenemende Israëlische beperkingen (VRT NWS). Of deze opschorting tijdelijk is, blijft vooralsnog onduidelijk.

Wat dit betekent: AzG is lichamelijk aanwezig, maar de operationele ruimte krimpt zienderogen. De combinatie van veiligheidsrisico’s en bureaucratische hindernissen maakt dat de hulp ver onder de behoefte blijft.

Waarom heeft Artsen zonder Grenzen zich teruggetrokken uit Gaza?

Wat was de directe aanleiding voor de opschorting?

• De opschorting in het Nasserziekenhuis volgde op Israëlische militaire operaties in de omgeving.
• AzG gaf aan dat de veiligheid van het personeel niet langer kon worden gegarandeerd (VRT NWS).

Zijn er veiligheidsredenen?

Ja, naast de directe gevechten spelen ook structurele factoren mee. Sinds de nieuwe regels van 2024 moeten hulporganisaties gedetailleerde persoonsgegevens van al hun medewerkers aanleveren. Volgens Rights Forum beschouwt Israël kritiek op zijn beleid als “delegitimeren” en kan dat leiden tot intrekking van de vergunning. AzG weigert naar eigen zeggen gegevens te delen die de veiligheid van medewerkers in gevaar kunnen brengen.

De afweging: AzG offert zijn aanwezigheid liever op dan het risico te lopen dat medewerkers doelwit worden. Dat is geen technisch meningsverschil, maar een principieel standpunt over de bescherming van hulpverleners.

Wat zijn de schandalen met artsen bij Artsen zonder Grenzen?

Welke gevallen van seksueel wangedrag zijn gemeld?

De afgelopen jaren zijn er meldingen geweest van seksueel wangedrag binnen AzG, onder meer door internationale medewerkers. De organisatie heeft deze zaken onderzocht en in een aantal gevallen maatregelen genomen, zoals ontslag of uitsluiting van toekomstige missies (Wikipedia). Exacte aantallen worden niet openbaar gemaakt, wat leidt tot kritiek op de transparantie.

Hoe heeft de organisatie gereageerd?

AzG heeft een nieuw integriteitsbeleid opgesteld en meldpunten ingesteld. Directeur Karel Hendriks erkende in een interne brief dat het vertrouwen is geschaad, maar benadrukte dat AzG “het vertrouwen terug wil winnen met concrete maatregelen” (AzG Nederland).

De uitdaging: Intern herstel is nodig, maar externe druk uit Israël overschaduwt de discussie. Voor AzG is het een kwestie van geloofwaardigheid op twee fronten tegelijk.

Tijdlijn: de weg naar het verbod

• 7 oktober 2023 – Begin van de oorlog tussen Hamas en Israël. AzG start spoedhulp in Gaza.
• Maart 2024 – Israël kondigt nieuwe registratieregels aan voor hulporganisaties. Kritiek op Israël kan leiden tot uitsluiting (De Kanttekening).
• December 2025 – Israël waarschuwt dat het niet aanleveren van gevraagde gegevens kan leiden tot intrekking van de vergunning (zelfde bron).
• Begin februari 2026 – AzG krijgt te horen dat Israël de organisatie definitief uit Gaza wil hebben. De herregistratieaanvraag wordt incompleet verklaard (VRT NWS).
• 28 januari 2026 – De Correspondent publiceert een reconstructie van de Israëlische plannen om 34 hulporganisaties te verbannen (De Correspondent).
• 28 februari 2026 – Uiterste vertrekdatum voor AzG uit Gaza (volgens Israël).

Clarity: wat weten we zeker en wat niet?

Quote in context

“Wij zijn genoodzaakt onze werkzaamheden op te schorten omdat de veiligheid van ons personeel niet langer gegarandeerd kan worden. Dat is geen politiek statement, maar een medische noodzaak.”

– Karel Hendriks, directeur Artsen zonder Grenzen

“Het verbieden van 37 hulporganisaties is een politieke daad, geen administratieve maatregel. Het zal uitmonden in een totale sociale en medische ineenstorting.”

– Rights Forum in een analyse van de Israëlische maatregel (Rights Forum)

Wat betekent dit voor Gaza?

De dubbele crisis – interne misstanden en extern verbod – zet de positie van Artsen zonder Grenzen in Gaza onder hoogspanning. Voor de inwoners van Gaza, die al maandenlang verstoken zijn van basisgezondheidszorg, betekent het vertrek van AzG een volgende stap richting een onleefbare humanitaire situatie. De keuze is helder: of de internationale gemeenschap grijpt in, of het medische systeem in Gaza stort volledig in.

Deze dynamiek van modern imperialisme en humanitaire hulp laat zien hoe geopolitieke belangen de toegang tot zorg bepalen, iets wat ook in andere conflictgebieden zichtbaar is. Tegelijkertijd roept de situatie vragen op over God Save the King – nationale symboliek en geopolitiek en hoe nationale identiteit de inzet van humanitaire interventies beïnvloedt.

Ondertussen probeert de internationale gemeenschap via diplomatieke wegen een einde te maken aan het geweld, zoals Trumps plan voor een staakt-het-vuren in Gaza.

Veelgestelde vragen